Nie żyje Jarosław Piekałkiewicz ps. „Andrzej” — żołnierz Armii Krajowej, uczestnik Powstania Warszawskiego i późniejszy profesor nauk politycznych na Uniwersytecie Kansas. W lipcu skończyłby 100 lat. Jego biografia prowadzi przez konspirację, walki w Śródmieściu, niemiecką niewolę, emigrację i akademicką karierę, która przez dekady łączyła Polskę ze Stanami Zjednoczonymi.
Informację o śmierci Jarosława Piekałkiewicza przekazał prezydent Warszawy Rafał Trzaskowski. W pożegnaniu przypomniał, że „Andrzej” był żołnierzem Armii Krajowej i powstańcem warszawskim walczącym w Śródmieściu w batalionie „Zaremba-Piorun”.
Jarosław Piekałkiewicz urodził się 24 lipca 1926 roku w Poznaniu. Muzeum Powstania Warszawskiego podaje, że zmarł 29 kwietnia 2026 roku. Miał 99 lat; do setnych urodzin brakowało mu niespełna trzech miesięcy.
Konspiracja i Powstanie Warszawskie
W czasie okupacji działał w strukturach Komendy Głównej Armii Krajowej, w Oddziale III Operacyjno-Szkoleniowym, w Wydziale Lotnictwa „Bociany” i Bazie Lotniczej „Łużyce”. Przed wybuchem Powstania Warszawskiego mieszkał przy ul. Wspólnej 13 w Warszawie.
W sierpniu 1944 roku walczył w Śródmieściu Południowym jako żołnierz batalionu „Zaremba-Piorun” (2. kompania, II pluton). Po kapitulacji trafił do niemieckiej niewoli. W ewidencji figurował jako jeniec Stalagów 344 Lamsdorf, IX C Bad Sulza i IX A Ziegenhain, z numerem 103251.
Po wyzwoleniu od 5 września 1945 roku służył w Polskich Siłach Zbrojnych we Włoszech. W 1947 roku został zdemobilizowany.
Wojna naznaczyła także jego rodzinę
Matka Jarosława Piekałkiewicza, Kazimiera Piekałkiewicz z domu Tołłoczko, również działała w ZWZ-AK. W czasie Powstania Warszawskiego była komendantką punktu sanitarnego przy ul. św. Wincentego. Została aresztowana przez Niemców i 4 września 1944 roku rozstrzelana na Cmentarzu Żydowskim na Bródnie. Miejsce jej pochówku pozostaje nieznane.
Od emigracji do kariery akademickiej w USA
Po wojnie Piekałkiewicz ukończył ekonomię w Trinity College w Dublinie, a następnie obronił doktorat z nauk politycznych na Uniwersytecie Indiany. W 1959 roku wyemigrował do Stanów Zjednoczonych, a od 1963 roku mieszkał w Lawrence w stanie Kansas i pracował na Uniwersytecie Kansas.
Na KU stał się jedną z ważnych postaci studiów nad Europą Wschodnią. Uczelnia podkreśla, że współtworzył rozwój badań nad regionem, był związany z ośrodkiem studiów sowieckich i wschodnioeuropejskich oraz pełnił funkcję jego zastępcy dyrektora.
W 1972 roku uruchomił wymianę akademicką z Uniwersytetem im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, później także z Uniwersytetem Warszawskim.
Świadek epoki
W 2019 roku opublikował książkę Dance with Death: A Holistic View of Saving Polish Jews during the Holocaust, poświęconą pomocy udzielanej Żydom przez polskich chrześcijan podczas okupacji niemieckiej.
W 2021 roku Uniwersytet Kansas informował, że Piekałkiewicz otrzyma Krzyż Walecznych — odznaczenie przyznane mu za męstwo w czasie II wojny światowej, ale fizycznie nieodebrane przez dziesięciolecia.
Nabożeństwo pogrzebowe Jarosława Piekałkiewicza zaplanowano na 25 lipca 2026 roku na cmentarzu Pioneer Cemetery przy Uniwersytecie Kansas.
Biografia „Andrzeja” łączy najważniejsze doświadczenia polskiego XX wieku: konspirację, Powstanie Warszawskie, niewolę, emigrację i późniejszą pracę naukową. To historia pokolenia, którego świadków zostaje dziś coraz mniej.
Źródła
Fot. University of Kansas / KU News
